O Brother Where Art Thou - Edebiyat sepetinden bir kolaj

Coen kardeşlerin O Brother Where Art Thou filmi, Amerika'nın güneyinde, Missisipi'de geçen modern bir Odysseia uyarlaması. Coen'lerin başyapıtı olmasa da eğlenceli bir komedi olmuş. Sepya tonunda çekilmiş film, huzur veren country müziğiyle, Amerikan kırsalının rahatlatıcı manzaralarıyla 1930'ları yaşamanızı sağlıyor. George Clooney'in Ulysses (latince Odysseus demek) karakterini canlandırdığı film, esinlendiği yapıt gibi bir yolculuk üzerine. Film esinlendiği kaynakların bolluğu açısından devasa bir kolajı andırıyor: Odysseus, William Faulkner öyküleri, 1930'lar politikasından isimler vb. Bu yazıda bu göndermelerden bahsedeceğim

Özet
Karısının bir başkasıyla evleneceğini duyan Everett Ulysses hapisten kaçıp bu evliliği engellemeyi amaçlar. Bu sebeple, arkadaşları Pete ve Delmar'ı "hazine bulmak" vaadiyle kandırıp hapisten kaçarlar. Aynı Odysseia gibi bölüm bölüm (epsidode) olan yolculuklarında görmeyen kahin, müzik prodüktör ve gitarist, Klu Klux Klan mensupaları, politik yarıştaki vali adayları , "bebeksuratlı" gangster gibi ilginç "tip"lerle karşılaşırlar.

Arka plandaki Homeros heykeli, destan yazarına saygı niteliğinde

Odysseia ile Benzerlikler
O Brother Where Art Thou'yu önemli bir film yapan temel sebeplerden biri Homeros'un Odysseia'sının Missisipi'de geçen ilginç bir uyarlaması olması. Başroldeki karakterin ismi doğrudan destandan alınmış:
- Ulysses latince Oddysseus demek.
- Eşi Penny ise destandaki Penelope'nin bir kısaltması.
- Odysseus'un savaş sebebiyle 20 yıl eşini görememesi gibi, Ulysses de hapis sebebiyle bir süre eşini göremez. Odysseus döndüğünde bir grup erkeğin Penelope'yi etkileyip evlenmeye çalıştığını görür. Penny'nin bir adamla evlenmek üzereyken Ulysses'in gelmesi gibi.
- Ulysses'in yolculuğu boyunca eşlik eden arkadaşları Delmar ve Pete de "Odysseus'un yoldaşları" gibi aptallık (Delmar) ve isyanı (Pete) temsil ediyor.
- Pete için Odysseus'un isyankar yoldaşı Eurylochus'un modern versiyonu diyebiliriz.
- Filmin açılış sahnesi Odysseia'dan bir alıntıyla başlar:

 O muse!
Sing in me, and through me tell the story
Of that man skilled in all the ways of contending...
A wanderer, harried for years on end..

- Üçlü hapisten kaçtıktan sonra karşılarına çıkan ilk kişi göremeyen bir kahindir. Filmde neler olacağının bir özetini verir; aynı Odysseia'daki görmeyen hayalet kahin Tiresias gibi.
- Üçlü göl kenarında Odysseia'daki Sirenler gibi 3 güzel kadın tarafından sarhoş edilir, kandırılır.
- Vaftiz sahnesinde uyurgezer gibi yürüyen kalabalık Odysseia'daki Lotus yiyicileri (lotofagi) hatırlatır.
- Ulysses'i kandırıp soyan, dövüşen tek gözlü Big Dan, Odysseus'un tek gözlü düşmanı Tepegöz (Cyclops) Polyphemus'un ta kendisi.
- Radyonun görme engelli sahibi dörtlüye şarkı kaydetmeleri için para verir, destandaki göremeyen Demodokos ile benzerlik taşıyor.
- Vali Menelaus Pappy O'Daniel ismini Truva savaşında Odysseus'un tarafında savaşan Menelaus'tan alıyor.
- Valinin seçimdeki rakibi Homer Stokes ismini doğrudan destanın yazarı Homeros'tan almış.


Diğer edebi göndermeler
Odysseia ile benzerliklerin yanında filmde çok çeşitli edebi eserlere de göndermeler var. Ethan Coen ve Joel Coen okudukları öykülerden, romanlardan ve popüler kültürden öğelere atıfta bulunmak konusunda takıntıya varabilecek bir isteğe sahipler. Göndermeleri yakalamak filme güzel bir tat veriyor. Örneğin üçlünün kılık değiştirip Ku Klux Klan'ın içine sızdıkları sahne Oz Büyücü'sünde cadının şatosuna sızma sahnesine bir nazire.

Filmin başlığı "O Brother Where Art Thou" da 1941 yapımı Sullivan's Travels filminden geliyor. Filmde John L. Sullivan "O Brother Where Art Thou" isminde gerçekçi bir film yönetmek ister ve konusu insanlığın sıkıntıları olacaktır. Coen kardeşler filmi çekerek Sullivan'ın hayalini gerçekleştirdiklerini düşünüyor.


- Penny'nin yeni koca adayı Vernon T. Waldrip, William Faulkner'ın If I forget Thee Jerusalem öyküsündeki aynı isimli karakterden esinlenilmiş.
- Dörtlünün gizemli müzik grubu "Soggy Bottom Boys" ismini gerçekten bluegrass müziği yapan Foggy Mountain Boys'dan alıyor.
- Görme engelli siyahi gitarist Tommy Johnson, gitar çalmak için ruhunu şeytana sattığını söyler. Aynı demeci aynı isimli blues müziyeni Tommy Johnson da vermiştir.
- Babyface lakaplı George Nelson karakteri gerçek hayattaki 1930'larda banka soyguncusu olan Lester Joseph Gillis, ya da lakabı ile Baby Face Nelson'dan alınmış.
- Misissipi valisi Menelaus Pappy O'Daniel ve rakibi Homer Stokes gibi politikacı karakterler, 1930'lar Amerika'sının güneyindeki politik çekişmelere bir gönderme.
- Menelaus Pappy O'Daniel karakteri doğrudan Texas Valisi W. Lee "Pappy" O'Daniel'dan alınmış. W. Lee gerçek hayatta un, hamur ticareti ile uğraşıyormuş ve radyo propagandasında Light Crust Doughboys isminde bir country müzik grubunu kullanıyormuş. Bu açıdan filmdeki Menelaus Pappy O'Daniel'in radyo programının isminin The Flour Hour (Un Saati) olması, ve Soggy Bottom Boys grubunu kullanması açık benzerliklerden.

Yönetmen: Joel Coen & Ethan Coen
Senaryo: Joel Coen & Ethan Coen
Sinematografi: Roger Deakins
Müzik: T-Bone Burnett
Oyuncular: George Clooney , John Turturro , Tim Blake Nelson , John Goodman , Holly Hunter , Charles Durning

Efe Naci Erten, 23.01.2010